Tuổi hiệu chỉnh là gì và vì sao quan trọng với trẻ sinh non?

Nếu bé chào đời sớm hơn ngày dự sinh, ba mẹ có thể thấy bé đạt một số cột mốc muộn hơn so với những bé cùng ngày sinh. Điều này không nhất thiết có nghĩa là bé phát triển chậm.

Với trẻ sinh non, bác sĩ thường sử dụng thêm một khái niệm gọi là tuổi hiệu chỉnh để đánh giá sự phát triển của bé phù hợp hơn với thời điểm bé đáng lẽ được sinh ra.

Tuổi hiệu chỉnh là gì?

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ được xem là sinh non khi chào đời trước 37 tuần thai hoàn chỉnh.

Trẻ sinh non có thể được theo dõi bằng hai loại tuổi:

• Tuổi thực: tính từ ngày bé thực sự chào đời.
• Tuổi hiệu chỉnh: tuổi của bé sau khi đã trừ đi khoảng thời gian bé sinh sớm so với mốc 40 tuần thai.

Ví dụ: Bé sinh ở 32 tuần thai, tức là sinh sớm khoảng 8 tuần.

Khi bé được 4 tháng tuổi thực, tuổi hiệu chỉnh của bé sẽ vào khoảng 2 tháng. Khi đánh giá khả năng kiểm soát đầu, tương tác, vận động hay các cột mốc phát triển khác, việc so sánh bé với một em bé đủ tháng khoảng 2 tháng tuổi sẽ phù hợp hơn là so với bé đủ tháng 4 tháng tuổi.

Vì sao cần dựa vào tuổi hiệu chỉnh?

Một em bé sinh ở tuần 32 đã bắt đầu cuộc sống bên ngoài tử cung sớm hơn khoảng 8 tuần so với một em bé đủ tháng. Vì vậy, dù hai bé đều đã được sinh ra trong cùng một khoảng thời gian, mức độ trưởng thành của hệ thần kinh và cơ thể có thể chưa tương đương.

Sử dụng tuổi hiệu chỉnh giúp ba mẹ:

• Theo dõi các mốc phát triển phù hợp hơn.
• Lựa chọn hoạt động tương tác và vận động vừa sức với bé.
• Tránh kỳ vọng bé phải đạt cột mốc giống trẻ đủ tháng cùng tuổi thực.
• Trao đổi chính xác hơn với bác sĩ khi theo dõi sự phát triển của bé.

Khi chăm bé, nên nhìn vào tuổi nào?

Vì vậy, trong hành trình chăm sóc trẻ sinh non, không nên thay toàn bộ tuổi thực bằng tuổi hiệu chỉnh. Hai loại tuổi được sử dụng cho những mục đích khác nhau.

Phát triển và vận động: ưu tiên tuổi hiệu chỉnh

Khi quan sát các khả năng như:

• Kiểm soát đầu cổ.
• Nằm sấp và nâng đầu.
• Lẫy.
• Ngồi.
• Bò.
• Đứng.
• Tương tác xã hội.
• Giao tiếp và ngôn ngữ.
• Chơi và khám phá.

Ba mẹ nên tham khảo các mốc tương ứng với tuổi hiệu chỉnh của bé.

Ví dụ, một bé sinh ở tuần 32, hiện được 6 tháng tuổi thực và sinh sớm khoảng 2 tháng thì tuổi hiệu chỉnh khoảng 4 tháng. Khi theo dõi phát triển, ba mẹ nên xem các mốc và hoạt động phù hợp với bé khoảng 4 tháng tuổi, thay vì kỳ vọng bé phải thực hiện đầy đủ những kỹ năng của trẻ đủ tháng 6 tháng tuổi.

Chơi và tương tác với bé cũng nên phù hợp tuổi hiệu chỉnh

Khi lựa chọn hoạt động phát triển, điều quan trọng không chỉ là bé đã được sinh ra bao nhiêu tháng mà còn là bé hiện có thể làm được gì.

Ba mẹ có thể:

• Chọn hoạt động tương ứng với tuổi hiệu chỉnh.
• Quan sát phản ứng của bé.
• Tăng dần mức độ khi bé đã sẵn sàng.
• Dừng hoặc giảm kích thích nếu bé có biểu hiện mệt hoặc quá tải.

Không cần cố giúp bé “đuổi kịp” bằng cách cho tập những kỹ năng vượt quá khả năng hiện tại. Với trẻ sinh non, khả năng đáp ứng với âm thanh, ánh sáng, tiếp xúc và vận động cũng có thể khác trẻ đủ tháng, vì vậy việc quan sát tín hiệu của chính bé rất quan trọng.

Ăn dặm không nên quyết định chỉ bằng tuổi thực

Với trẻ sinh non, thời điểm bắt đầu ăn dặm cần xem xét cả tuổi hiệu chỉnh và các dấu hiệu sẵn sàng phát triển của bé, thay vì chỉ nhìn vào số tháng kể từ ngày sinh.

Một số hướng dẫn chăm sóc trẻ sinh non cho biết việc bắt đầu thức ăn bổ sung có thể được cân nhắc trong khoảng 4–6 tháng tuổi hiệu chỉnh, đồng thời bé cần thể hiện các dấu hiệu phát triển phù hợp để ăn. Trẻ sinh rất non hoặc có vấn đề sức khỏe có thể cần kế hoạch riêng từ bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Vì vậy, ba mẹ không nên tự động bắt đầu ăn dặm chỉ vì bé đã đạt một mốc tuổi thực nhất định.

Theo dõi tăng trưởng cần có cách đánh giá riêng

Cân nặng, chiều dài và vòng đầu của trẻ sinh non cũng cần được đánh giá phù hợp với tuổi thai và quá trình phát triển của bé.

Khi đánh giá tăng trưởng, bác sĩ có thể xem xét:

• Tuổi thai khi sinh.
• Cân nặng lúc sinh.
• Tuổi hiệu chỉnh.
• Tốc độ tăng trưởng theo thời gian.
• Tình trạng sức khỏe và dinh dưỡng của bé.

Vì vậy, ba mẹ không nên chỉ lấy cân nặng của bé so trực tiếp với một trẻ đủ tháng có cùng ngày sinh rồi kết luận bé “thiếu cân” hoặc “chậm lớn”. Xu hướng tăng trưởng qua nhiều lần theo dõi thường có ý nghĩa hơn một con số tại một thời điểm.

Tiêm chủng lại là một trường hợp khác

Phần lớn trẻ sinh non có tình trạng lâm sàng ổn định được tiêm chủng ở cùng tuổi tính từ ngày sinh như trẻ đủ tháng, bất kể tuổi thai lúc sinh hay cân nặng lúc sinh.

Một số trường hợp đặc biệt có thể có hướng dẫn riêng, chẳng hạn trẻ có cân nặng rất thấp khi sinh hoặc một số tình huống liên quan đến vắc-xin viêm gan B. Vì vậy, ba mẹ không nên tự lùi lịch tiêm theo số tuần bé sinh non mà nên thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ và cơ sở tiêm chủng.

Tuổi hiệu chỉnh được sử dụng đến khi nào?

Tuổi hiệu chỉnh có ý nghĩa nhất trong những năm đầu đời, khi khoảng cách vài tuần hoặc vài tháng tạo ra khác biệt khá lớn về khả năng phát triển.

Trong 2 năm đầu đời, tuổi hiệu chỉnh thường được sử dụng để giúp ba mẹ và bác sĩ có kỳ vọng phù hợp hơn về quá trình tăng trưởng và phát triển của trẻ sinh non.

Khi bé lớn hơn, khoảng cách do sinh sớm chiếm tỷ lệ ngày càng nhỏ so với tổng tuổi của bé. Việc có tiếp tục sử dụng tuổi hiệu chỉnh hay không còn phụ thuộc vào tuổi thai lúc sinh, tình trạng sức khỏe, khả năng phát triển và đánh giá của bác sĩ.

Đừng chỉ nhìn vào một cột mốc riêng lẻ

Tuổi hiệu chỉnh giúp việc so sánh phù hợp hơn, nhưng không phải trẻ nào cũng phát triển theo cùng một lịch trình.

Các mốc phát triển là công cụ để theo dõi, không phải một “bài kiểm tra” mà bé phải hoàn thành chính xác vào một ngày cụ thể. Điều quan trọng là quan sát quá trình bé chơi, học, giao tiếp, vận động và tiến bộ theo thời gian.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?

Dù đã tính theo tuổi hiệu chỉnh, ba mẹ nên trao đổi với bác sĩ nếu:

• Bé chưa đạt một hoặc nhiều kỹ năng mà ba mẹ đang kỳ vọng theo tuổi hiệu chỉnh.
• Bé mất đi kỹ năng đã từng có.
• Khả năng vận động hai bên cơ thể khác biệt rõ rệt.
• Bé gặp khó khăn kéo dài trong bú hoặc ăn.
• Ba mẹ cảm thấy có điều gì đó bất thường về khả năng nhìn, nghe, vận động hoặc tương tác của bé.
• Bác sĩ hoặc đội ngũ chăm sóc sơ sinh đã yêu cầu bé được theo dõi phát triển chuyên biệt.

Không cần chờ đến khi bé chậm nhiều mới trao đổi với bác sĩ. Theo dõi và hỗ trợ sớm giúp xác định chính xác hơn bé đang cần gì.

Ba mẹ chỉ cần nhớ 4 điều

Mỗi em bé sinh non có một hành trình khác nhau. Tuổi hiệu chỉnh không phải để gắn nhãn rằng bé “chậm hơn”, mà giúp ba mẹ nhìn sự phát triển của con trên một mốc thời gian phù hợp hơn.