Khám hiếm muộn vì sao cần đánh giá cả hai người?

Rất dễ để mặc định rằng nếu chưa có thai, vấn đề nằm ở người vợ. Đây là một hiểu nhầm phổ biến, và cũng là một áp lực không công bằng. Khám hiếm muộn luôn cần đánh giá cả hai người.

Nguyên tắc đánh giá cả hai

Khả năng có thai phụ thuộc vào cả hai người. Nguyên nhân có thể ở người vợ, người chồng, cả hai, hoặc không xác định được rõ ràng sau khi đã đánh giá đầy đủ. Hướng dẫn phối hợp giữa Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ và Hiệp hội Y học Sinh sản Hoa Kỳ (AUA/ASRM) về hiếm muộn nam giới nêu rõ: khi một cặp đôi thất bại trong việc có thai, cả hai người nên được đánh giá đồng thời - không phải lần lượt - vì đánh giá riêng lẻ một bên tách rời khỏi thông tin của người kia không phản ánh đúng bức tranh chung của cặp đôi.

Đánh giá hiếm muộn cần xem xét song song sức khỏe sinh sản của cả hai người rồi xây dựng kế hoạch chung.

Phần hỏi bệnh và khám

Bác sĩ sẽ hỏi tiền sử sức khỏe, thói quen sinh hoạt, các lần mang thai trước (nếu có) của cả hai người, sau đó khám lâm sàng phù hợp cho từng người.

Các nhóm xét nghiệm - không phải một "gói" cố định

Đây là điểm dễ hiểu nhầm nhất, nên cần nói rõ theo ba lớp:

Nói ngắn gọn: đánh giá thường bắt đầu bằng tiền sử và các xét nghiệm nền tảng; các xét nghiệm khác được cân nhắc theo chỉ định, không phải một danh sách toàn diện áp dụng cho mọi cặp đôi. Nếu bác sĩ không chỉ định một xét nghiệm nào đó bạn từng đọc thấy trên mạng, điều đó không có nghĩa là bị bỏ sót.

Thứ tự đánh giá thường ít xâm lấn trước

Bác sĩ thường ưu tiên các bước đánh giá đơn giản, ít xâm lấn trước, rồi mới tới các bước chuyên sâu hơn nếu cần, dựa trên kết quả từng bước. Ví dụ, xét nghiệm máu và tinh dịch đồ thường được làm trước các thủ thuật hình ảnh xâm lấn hơn như nội soi.

Việc khám cho cả hai có thể phát hiện điều nằm ngoài dự đoán

Đánh giá phía người chồng không chỉ nhằm loại trừ nguyên nhân - hướng dẫn AUA/ASRM ghi nhận một tỷ lệ nhỏ nhưng đáng chú ý (khoảng 1–6%) nam giới đi khám hiếm muộn được phát hiện có vấn đề sức khỏe tiềm ẩn chưa từng biết trước đó, kể cả khi tinh dịch đồ ở mức bình thường. Vì vậy, việc "cả hai cùng đi khám" mang lại lợi ích vượt ra ngoài riêng câu chuyện có con.

Chuẩn bị kết quả cũ

Nếu bạn đã có kết quả xét nghiệm hoặc khám từ trước, mang theo tất cả tới buổi khám, kể cả kết quả của cả hai người, giúp bác sĩ có đầy đủ thông tin hơn.

Nếu một xét nghiệm cho kết quả bất thường trước khi làm hết các bước còn lại

Đừng vội kết luận khi mới có một kết quả lệch khỏi ngưỡng tham chiếu, dù là của người vợ hay người chồng. Bác sĩ thường cần nhìn toàn bộ bức tranh - kết hợp tiền sử, khám lâm sàng và nhiều xét nghiệm khác nhau - trước khi đưa ra kết luận hoặc đề xuất hướng điều trị. Một kết quả bất thường đơn lẻ là điểm khởi đầu để tìm hiểu thêm, không phải một chẩn đoán hoàn chỉnh.

Nguồn tham khảo

• Bộ Y tế - Thông tư 12/2012/TT-BYT, Điều 3: hỏi bệnh và thăm khám song song cho hai vợ chồng.
• ASRM - Fertility evaluation of infertile women (2021), trang PDF 1, 8: đánh giá song song; prolactin/dự trữ buồng trứng/nội soi ổ bụng không làm thường quy; chu kỳ đều 21–35 ngày thường không cần xét nghiệm thêm.
• AUA/ASRM - Diagnosis and treatment of infertility in men, Part I (2020): đánh giá đồng thời cả hai người; tỷ lệ 1–6% nam giới có bệnh lý tiềm ẩn phát hiện qua đánh giá hiếm muộn.
• ACOG - Evaluating Infertility (Patient FAQ): danh mục xét nghiệm có thể có cho nữ (progesterone, tuyến giáp, prolactin, dự trữ buồng trứng, siêu âm, HSG, nội soi) và nam (tinh dịch đồ, hormone), theo chỉ định - không phải danh mục làm thường quy cho tất cả.