Khi nào nên tìm hỗ trợ tâm lý chuyên môn?

Buồn, lo hoặc thất vọng trong hành trình mong con không tự động có nghĩa bạn mắc một rối loạn tâm lý. Nhưng bạn cũng không cần đợi tới khi “không chịu nổi nữa” mới xin giúp đỡ.

Đây là trải nghiệm phổ biến hơn bạn nghĩ

WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) ước tính khoảng 1 trong 6 người trong độ tuổi sinh sản trên toàn thế giới trải qua hiếm muộn ở một thời điểm nào đó, và ghi nhận hành trình này có thể đi kèm nhiều tác động tâm lý–xã hội: căng thẳng kéo dài, lo âu, trầm cảm, cảm giác tự ti, kỳ thị từ những người xung quanh, và trong một số trường hợp là căng thẳng gia tăng trong mối quan hệ hoặc khó khăn tài chính do chi phí điều trị. Biết rằng đây là những phản ứng đã được ghi nhận rộng rãi - không phải điều gì đó chỉ xảy ra với riêng bạn - có thể giúp bạn bớt cảm giác cô đơn hoặc “có gì đó sai” khi thấy mình bị ảnh hưởng cảm xúc nhiều hơn dự kiến.

Khi cảm xúc bắt đầu chi phối đời sống

Nên cân nhắc gặp chuyên gia nếu buồn hoặc lo kéo dài, giấc ngủ và ăn uống thay đổi rõ, bạn khó tập trung làm việc, né tránh hầu hết các mối quan hệ, thường xuyên hoảng loạn, hoặc những suy nghĩ về mong con chiếm gần như toàn bộ ngày sống. Xung đột giữa hai người lặp lại, cảm giác tội lỗi hoặc vô giá trị cũng đáng được quan tâm.

Tìm hỗ trợ là chăm sóc sức khỏe, không phải thừa nhận thất bại. Cũng giống như bạn sẽ đi khám nếu một triệu chứng thể chất kéo dài không cải thiện, cảm xúc kéo dài ảnh hưởng tới sinh hoạt hằng ngày cũng là lý do chính đáng để tìm người có chuyên môn.

Không chỉ người vợ mới cần được hỗ trợ

Áp lực tâm lý trong hành trình mong con không chỉ dừng ở một người. Người chồng cũng có thể trải qua lo âu, bất lực hoặc buồn bã, dù đôi khi ít được hỏi thăm hơn vì mặc định “người vợ mới là người chịu ảnh hưởng”. Nếu bạn là người chồng và nhận thấy mình khó ngủ, dễ cáu gắt, né tránh nói chuyện với vợ hoặc bạn bè, đây cũng là những dấu hiệu đáng được chăm sóc, không chỉ dành riêng cho người vợ.

Có thể bắt đầu từ đâu?

Bạn có thể nói với bác sĩ đang theo dõi sức khỏe sinh sản, bác sĩ tâm thần, nhà tâm lý lâm sàng hoặc chuyên gia tham vấn có đào tạo phù hợp. Trước buổi hẹn, ghi lại cảm xúc kéo dài bao lâu, ảnh hưởng tới ngủ–ăn–công việc thế nào, thuốc đang dùng và điều bạn mong nhận được.

Nếu chưa sẵn sàng gặp trực tiếp, hãy chọn một người tin cậy và nói cụ thể: “Mình không cần lời khuyên ngay; mình cần bạn nghe và giúp mình đặt lịch.” Bước nhỏ này đôi khi dễ thực hiện hơn việc tự mình đặt lịch với một người lạ khi đang mệt mỏi.

Tìm hỗ trợ chuyên môn không có nghĩa bạn yếu đuối hay phải chờ tới khi quá sức.

Điều gì có thể xảy ra ở buổi hẹn đầu tiên?

Buổi đầu thường tập trung vào việc lắng nghe hoàn cảnh của bạn, không phải một bài kiểm tra hay chẩn đoán ngay lập tức. Chuyên gia có thể hỏi về thời gian mong con, các thay đổi trong giấc ngủ/cảm xúc, mối quan hệ với nửa kia và những gì bạn đã thử để tự xoay xở. Bạn có quyền hỏi lại về cách tiếp cận họ dự định dùng và tần suất các buổi gặp tiếp theo.

Mức hỗ trợ cần tăng lên khi cảm xúc ảnh hưởng rõ tới sinh hoạt hoặc xuất hiện nguy cơ mất an toàn.

Khi nào cần trợ giúp khẩn cấp?

Nếu bạn nghĩ tới việc làm hại bản thân hoặc người khác, cảm thấy mình không thể giữ an toàn, hoặc có hành vi nguy hiểm, đừng ở một mình. Hãy báo ngay cho người tin cậy, tới cơ sở cấp cứu gần nhất hoặc gọi 115. WHO khẳng định việc nói thẳng và tìm hỗ trợ khi có ý nghĩ làm hại bản thân không phải dấu hiệu yếu đuối - đây là phản ứng đúng đắn với tình trạng đau khổ tâm lý nghiêm trọng, và nhiều người từng trải qua cảm giác này đã tìm được sự giúp đỡ phù hợp.

Nguồn tham khảo

• WHO - Infertility (Fact sheet, 2023), mục “Key facts” (ước tính 1 trong 6 người trong độ tuổi sinh sản trải qua hiếm muộn), “Impact” (căng thẳng, trầm cảm, lo âu, kỳ thị, khó khăn tài chính, ảnh hưởng tới cả hai người trong mối quan hệ) và “Addressing infertility”.
• WHO - Suicide: questions and answers (2024): nói thẳng về ý nghĩ tự làm hại bản thân và tìm hỗ trợ là phản ứng đúng đắn, không phải yếu đuối; hướng dẫn không để một mình khi có nguy cơ ngay lập tức.
• Bộ Y tế - thông tin sử dụng số Cấp cứu y tế 115 tại Việt Nam.