Tại sao bị tiền sản giật? Nguyên nhân và biểu hiện thường gặp

1. Tiền sản giật là gì?

Tiền sản giật (Preeclampsia) là một tình trạng bệnh lý trong thai kỳ, được đặc trưng bởi huyết áp tăng cao và khả năng gây tổn thương cho các cơ quan như gan và thận. Tình trạng này có thể xuất hiện muộn nhất là sau tuần thứ 20 của thai kỳ, nhưng thường biểu hiện rõ ràng hơn sau tuần thứ 34, tức là trong ba tháng cuối. Một số bà mẹ có thể nhận thấy triệu chứng sau khi sinh, thường trong vòng 48 giờ. Tin tốt là các triệu chứng này thường có xu hướng tự biến mất trong vài tuần tiếp theo.

Tiền sản giật là yếu tố khởi phát sản giật, một biến chứng sản khoa nghiêm trọng có thể đe dọa sức khỏe của cả mẹ và con. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến tử vong.

2. Dấu hiệu tiền sản giật khi mang thai thường gặp

Một số thai phụ có thể phát triển tiền sản giật một cách âm thầm mà không có dấu hiệu rõ ràng. Dấu hiệu đầu tiên thường là huyết áp tăng cao trong thai kỳ. Do đó, việc theo dõi huyết áp từ những ngày đầu của thai kỳ là rất quan trọng, cùng với việc kiểm tra định kỳ trong suốt thời gian mang thai. Nếu huyết áp vượt quá 140/90 mmHg và được ghi nhận hai lần cách nhau ít nhất 4 giờ, điều này được coi là bất thường.

Ngoài tăng huyết áp, còn có một số triệu chứng khác cần lưu ý, bao gồm:

• Protein dư thừa trong nước tiểu.
• Đau đầu nghiêm trọng.
• Thay đổi thị lực, như mờ mắt hoặc nhạy cảm với ánh sáng.
• Cảm giác đau ở phần bụng trên, thường ở bên phải dưới xương sườn.
• Buồn nôn hoặc nôn.
• Giảm lượng nước tiểu.
• Giảm số lượng tiểu cầu trong máu.
• Suy giảm chức năng gan.
• Khó thở do tích tụ chất lỏng trong phổi.
• Tăng cân bất thường (hơn 2kg/tuần).
• Sưng ở mặt, tay và chân.

2.1. Khi nào cần gặp bác sĩ ngay?

2.2. Nguyên nhân gây tiền sản giật

Theo các chuyên gia sản khoa, tiền sản giật xảy ra do sự giảm lưu lượng máu đến nhau thai, nơi nuôi dưỡng thai nhi trong suốt quá trình thai kỳ. Trong giai đoạn đầu, các mạch máu mới sẽ phát triển để cung cấp máu cho nhau thai một cách hiệu quả. Tuy nhiên, ở những phụ nữ mắc hội chứng này, các mạch máu này không phát triển hoặc hoạt động đúng cách. Chúng hẹp hơn so với các mạch máu bình thường, dẫn đến việc hạn chế lưu lượng máu.

Những nguyên nhân tiềm ẩn cho sự phát triển bất thường này bao gồm:

• Lưu lượng máu đến tử cung không đầy đủ.
• Tổn thương mạch máu.
• Vấn đề về hệ thống miễn dịch.
• Một số gen bất thường.

3. Các yếu tố nguy cơ tiền sản giật

• Thai phụ bị cao huyết áp mãn tính
• Mẹ mắc một số chứng rối loạn như: máu khó đông, bệnh thận, tiền sử mắc bệnh tiểu đường, bệnh tự miễn như lupus (lở ngoài da)...
• Mẹ bị thừa cân, béo phì cũng tăng nguy cơ bị tiền sản giật
• Trong gia đình có tiền sử người thân như mẹ, bà, cô, dì… bị tiền sản giật
• Mẹ bầu mang song thai hoặc đa thai
• Mẹ sinh con so (con đầu lòng)
• Đã từng bị tiền sản giật trước đó
• Chế độ dinh dưỡng nghèo nàn trong suốt thai kỳ
• Mang thai muộn, mang thai khi đã ngoài 40 tuổi
• Có con với chồng thứ 2 trở lên thì nguy cơ bị tiền sản giật sẽ nhiều hơn so với lần mang thai với người chồng trước đó
• Do màu da: Phụ nữ da đen có nguy cơ mắc tiền sản giật cao hơn phụ nữ ở những chủng tộc khác
• Khoảng cách giữa các lần mang thai cũng có ảnh hưởng và là nguy cơ gây tiền sản giật khi khoảng cách giữa hai lần mang thai ít hơn 2 năm hoặc nhiều hơn 10 năm
• Người mẹ có thai bằng phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn những người mẹ có thai tự nhiên.

4. Phương pháp chẩn đoán tiền sản giật khi mang thai

Để chuẩn đoán tiền sản giật, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm sau nhằm xác định bạn có bị hội chứng bệnh này hay không:

• Đo huyết áp: Với phụ nữ chưa từng bị cao huyết áp thì nếu kết quả 140/90 trở lên được xác định là huyết áp cao. Vì huyết áp thay đổi trong ngày nên bạn sẽ được đo nhiều lần vào các thời điểm khác nhau để cho ra kết quả chính xác.
• Protein trong nước tiểu: Bạn sẽ làm xét nghiệm kiểm tra tỷ lệ protein-creatinine (creatinine là chất thải do thận lọc ra) trong nước tiểu.
• Xét nghiệm máu: Nếu bạn có nguy cơ cao mắc bệnh, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn xét nghiệm máu thường xuyên, bao gồm cả tổng phân tích tế bào máu ngoại vi (CBC) và xét nghiệm chức năng gan, thận. Việc làm này cũng giúp sàng lọc hội chứng HELLP.
• Các xét nghiệm đánh giá sức khỏe của em bé: Bạn sẽ được siêu âm để kiểm tra sự phát triển của em bé, xem bé có đang tăng trưởng tốt hay không.

Sau khi trải qua hàng loạt xét nghiệm, nếu được chẩn đoán bị tiền sản giật, bạn và em bé sẽ được theo dõi chặt chẽ trong suốt thời gian còn lại của thai kỳ để hạn chế tối đa biến chứng.

5. Biến chứng tiền sản giật nguy hiểm cho mẹ và thai nhi

5.1. Thai nhi tăng trưởng chậm

Bệnh ảnh hưởng đến các động mạch mang máu đến nhau thai. Khi nhau thai không nhận đủ lượng máu cần thiết, thai nhi sẽ không được cung cấp đủ máu, oxy và chất dinh dưỡng. Đây là nguyên nhân khiến em bé chậm tăng trưởng, trở nên nhẹ cân và suy dinh dưỡng lúc chào đời.

5.2. Sinh non

Nếu bạn bị ở mức độ nghiêm trọng, có thể bác sĩ sẽ chỉ định bạn sinh sớm để tránh nguy hiểm cho hai mẹ con. Tuy nhiên, sinh non sẽ khiến em bé gặp phải các vấn đề sức khỏe như suy giảm hệ miễn dịch, hệ hô hấp, các cơ quan khác bị tổn thương. Do đó, thai phụ bị hội chứng trong khi mang bầu này cần được thăm khám thường xuyên để bác sĩ xác định thời điểm nào là tốt nhất cho chuyến vượt cạn quan trọng.

5.3. Rau bong non

Tiền sản giật làm tăng nguy cơ vỡ nhau thai – tình trạng nhau thai tách ra khỏi thành trong của tử cung trước khi sinh. Nhau thai bị vỡ có thể gây chảy máu nặng, đe dọa tính mạng cả mẹ và em bé.

5.4. Hội chứng HELLP

5.5. Sản giật

Khi không được kiểm soát, biến chứng sản giật (tiền sản giật cộng với co giật) có khả năng xảy ra. Sản giật được xem là một trong những tai biến sản khoa gây tử vong hàng đầu cho mẹ và bé. Vì thế, ngay khi xuất hiện các dấu hiệu sản giật (động kinh, đau bụng, bất tỉnh), bác sĩ cần can thiệp ngay bất kể đang ở tuần thứ bao nhiêu của thai kỳ.

5.6. Tổn thương các cơ quan khác

Bệnh tiền sản giật khi mang bầu có thể gây tổn thương thận, gan, phổi, tim, mắt. Bên cạnh đó, nó còn dễ gây đột quỵ hoặc chấn thương não. Mức độ gây tổn thương cho các cơ quan phụ thuộc vào độ nghiêm trọng của bệnh.

5.7. Bệnh tim mạch

Căn bệnh này làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim và mạch máu cho sản phụ trong tương lai. Nguy cơ thậm chí còn lớn hơn, nếu bạn bị vấn đề này nhiều lần hoặc sinh non. Để giảm thiểu rủi ro này, sau khi sinh, bạn hãy cố gắng duy trì cân nặng lý tưởng, ăn nhiều trái cây và rau quả, tập thể dục thường xuyên và không hút thuốc lá.

6. Cách điều trị tiền sản giật ở bà bầu hiệu quả

Việc điều trị tiền sản giật phụ thuộc vào giai đoạn thai kỳ và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng.

7. Cách phòng ngừa tiền sản giật