Sa tử cung sau sinh: Triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị

1. Sa tử cung là gì?

Sa tử cung (hay còn gọi là sa dạ con, sa sinh dục) là tình trạng mà các cơ và dây chằng hỗ trợ sàn chậu bị kéo căng và suy yếu, dẫn đến việc tử cung di chuyển khỏi vị trí bình thường. Hiện tượng này cho phép tử cung tụt vào trong âm đạo, có thể làm ngắn chiều dài âm đạo, thậm chí sa xuống đủ để nhô ra bên ngoài. 

Tử cung, một bộ phận quan trọng trong hệ thống sinh sản, nằm trong vùng chậu với hình dáng giống như quả lê. Đây là nơi mà thai nhi làm tổ và phát triển. Trong suốt thai kỳ, tử cung sẽ giãn nở để phù hợp với sự phát triển của em bé và sẽ thu nhỏ lại sau khi sinh. 

Tình trạng sa tử cung có thể khác nhau trong quá trình mang thai và sau sinh, tùy thuộc vào mức độ yếu của các cấu trúc hỗ trợ. Nếu tử cung sa một phần, nó có thể trượt vào ống sinh âm đạo, tạo ra một khối u hoặc phồng lên. Trong những trường hợp nghiêm trọng, tử cung có thể trượt ra xa đến mức có thể sờ thấy ngoài âm đạo, được gọi là sa hoàn toàn.

2. Các triệu chứng sa tử cung

Nếu bạn gặp tình trạng sa tử cung ở mức độ nhẹ, có thể bạn sẽ không nhận thấy triệu chứng rõ ràng nào, ngoại trừ cảm giác căng phồng ở âm đạo hoặc đau lưng do căng thẳng các dây chằng hỗ trợ tử cung. Tuy nhiên, khi tử cung trượt ra xa hơn, nó có thể tạo áp lực lên các cơ quan khác trong vùng chậu, như bàng quang hoặc ruột, dẫn đến những triệu chứng sau:

2.1. Các triệu chứng đường âm đạo

2.2. Triệu chứng tiết niệu

2.3. Triệu chứng ruột

2.4. Các triệu chứng tình dục

3. Đối tượng dễ bị mắc bệnh

Sa tử cung có thể xảy ra ở phụ nữ từ 20 tuổi trở lên, đặc biệt là những người đã từng sinh nở hoặc đã trải qua giai đoạn mãn kinh. Khoảng một nửa số phụ nữ trong độ tuổi 50 đến 79 đã từng mắc phải tình trạng này hoặc các dạng khác của sa cơ quan vùng chậu. Ngoài ra, sa cổ tử cung còn có thể gặp ở những phụ nữ có tiền sử gia đình, như bà, mẹ, chị em ruột, đã từng trải qua vấn đề tương tự.

Mãn kinh xảy ra khi buồng trứng ngừng sản xuất hormone điều chỉnh chu kỳ kinh nguyệt, và khi bạn không có kinh trong 12 tháng liên tiếp, bạn được coi là đã mãn kinh. Trong giai đoạn này, một trong những hormone quan trọng, estrogen, sẽ giảm sút. Hormone này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sức khỏe của cơ sàn chậu. Khi cơ sàn chậu trở nên yếu, kém săn chắc hoặc nhão, nguy cơ mắc sa tử cung sẽ gia tăng.

Ngoài ra, phụ nữ thường xuyên làm việc nặng nhọc, lao động tay chân, hoặc thường xuyên ở tư thế đứng, cúi và mang vác vật nặng cũng dễ gặp phải tình trạng sa sinh dục. Áp lực ổ bụng cao lên đáy chậu có thể dẫn đến tình trạng này. Đáng lưu ý, ngay cả những phụ nữ chưa từng sinh con cũng có thể mắc sa dạ con nếu có thể trạng yếu, dây chằng mỏng, và tử cung ở tư thế không ổn định, khiến nó dễ dàng bị đẩy xuống khi có áp lực mạnh trong ổ bụng.

4. Nguyên nhân gây sa tử cung và các yếu tố nguy cơ

Tử cung của bạn được giữ vững trong vùng chậu nhờ vào hệ thống cơ sàn chậu và dây chằng, giúp ngăn không cho tử cung bị tụt xuống. Khi những cấu trúc này trở nên yếu đi, chúng không còn khả năng duy trì vị trí của tử cung, dẫn đến tình trạng chảy xệ. Có nhiều yếu tố có thể làm suy yếu các cơ vùng chậu, bao gồm:

5. Các mức độ của bệnh

Tình trạng sa tử cung sau sinh được phân loại thành các giai đoạn khác nhau, phản ánh mức độ hạ xuống của tử cung. Ngoài tử cung, các cơ quan khác trong vùng chậu như bàng quang hoặc ruột cũng có thể bị sa vào trong âm đạo. Có bốn mức độ sa tử cung như sau:

6. Các biến chứng khi không điều trị kịp thời

Nếu tình trạng sa tử cung không được điều trị, có thể ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong vùng chậu như cản trở ruột và bàng quang, đồng thời tác động tiêu cực đến đời sống tình dục của bạn và đối tác, gây đau đớn mất cảm giác khi giao hợp.

7. Chẩn đoán sa tử cung

Để chẩn đoán tình trạng sa sinh dục, bác sĩ sẽ thực hiện một cuộc kiểm tra vùng chậu nhằm xác định vị trí của tử cung, xem nó có nằm đúng vị trí bình thường hay không và liệu có dấu hiệu sa nào xuất hiện. Trong quá trình khám phụ khoa, bác sĩ sẽ sử dụng mỏ vịt để kiểm tra âm đạo và tử cung, giúp phát hiện khối phồng do tử cung sa vào ống âm đạo.

Ngoài ra, bác sĩ có thể kiểm tra sàn chậu bằng cách yêu cầu bạn rặn xuống trong tư thế nằm ngửa hoặc đứng, điều này giúp đánh giá mức độ tử cung đã trượt vào âm đạo. Bác sĩ cũng có thể yêu cầu bạn siết chặt cơ sàn chậu như thể đang cố ngăn dòng nước tiểu để kiểm tra sức mạnh của các cơ này. Cuộc kiểm tra này có thể được thực hiện khi bạn nằm hoặc đứng.

8. Cách điều trị sa tử cung

Sa tử cung sau sinh có thể được điều trị bằng phương pháp phẫu thuật và không phẫu thuật. Tùy vào tình trạng của người bệnh, mục tiêu điều trị có muốn có con trong tương lai hay không, bác sĩ sẽ đưa ra các phác đồ điều trị phù hợp cho bạn. Các phương pháp điều trị như:

8.1. Lựa chọn phẫu thuật

• Cắt tử cung và sửa chữa sa cổ tử cung: Bệnh có thể được điều trị theo phương pháp cổ điển là cắt tử cung. Cắt tử cung được áp dụng trong những trường hợp sa tử cung nặng nhất với hầu hết các phẫu thuật được thực hiện là cắt toàn bộ tử cung hoặc bán phần (cắt một phần tử cung nhưng không cắt cổ tử cung). Bác sĩ sẽ quyết định phương pháp cắt tử cung nào phù hợp với tình trạng cụ thể của bạn. Bên cạnh đó, bất cứ phần nào của thành âm đạo, niệu đạo, bàng quang hoặc trực tràng đều có thể được phẫu thuật cùng một lúc. Cắt tử cung là một cuộc phẫu thuật lớn, và cắt bỏ tử cung có nghĩa là không thể mang thai được nữa.
• Treo tử cung qua nội soi ổ bụng, mở bụng hở hoặc ngả âm đạo: phẫu thuật được sử dụng để thực hiện treo tử cung, phục hồi sự nâng đỡ tử cung và cấu trúc của sàn chậu. Bác sĩ có thể sử dụng mảnh ghép tổng hợp không tan (tồn tại suốt đời sau khi đặt vào cơ thể) để thay thế các cấu trúc cân, mạc, dây chằng bị hư hại của chính bạn. Các phẫu thuật phục hồi sàn chậu kỹ thuật cao, tiên tiến này, hiện nay được ứng dụng rộng rãi trên khắp thế giới vì đây là phẫu thuật xâm lấn tối thiểu và hiệu quả để điều trị sa cổ tử cung.

8.2. Các lựa chọn không phẫu thuật

• Bài tập cơ sàn chậu: Các bài tập đặc biệt, được gọi là Kegel, có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ sàn chậu. Đây có thể là phương pháp điều trị duy nhất cần thiết trong những trường hợp sa tử cung nhẹ. Để thực hiện bài tập Kegel, hãy siết chặt các cơ vùng chậu của bạn như thể bạn đang cố gắng kìm hãm nước tiểu. Giữ chặt cơ trong vài giây rồi thả ra. Lặp lại 10 lần. Bạn có thể thực hiện các bài tập này ở bất kỳ đâu và bất kỳ lúc nào (4-6 lần/ngày).
• Tập vật lý trị liệu sàn chậu với máy tập sàn chậu chuyên sâu: các phác đồ tập sàn chậu trên máy được cập nhật theo phác đồ hiện có trên thế giới, tập phản hồi sinh học, kích thích điện cơ với đầu dò trong âm đạo, đầu dò trong hậu môn hoặc miếng dán điện cơ quanh vùng hậu môn giúp điều trị chuyên biệt thể loại bệnh sàn chậu thuộc đường tiểu, đường sinh dục hay đường hậu môn.
• Đặt vòng nâng tử cung (Pessary) trong  âm đạo: Dụng cụ đặt vào âm đạo là một thiết bị vừa vặn bên trong âm đạo của bạn để giữ tử cung ở đúng vị trí. Vòng nâng tử cung được sử dụng để điều trị bệnh ở mức độ trung bình đến nặng, có thể là một lựa chọn điều trị tạm thời hoặc vĩnh viễn tùy mức độ thích hợp, chấp nhận của từng người. Bác sĩ sẽ thăm khám sàn chậu kỹ lưỡng để chỉ định loại vòng và kích thước vòng nâng phù hợp cho bạn, bạn sẽ học cách sử dụng (đặt vào, tháo ra và vệ sinh) để giúp giảm bớt các triệu chứng của bạn. Bác sĩ cũng sẽ tư vấn cho bạn vòng nâng tử cung phù hợp nếu còn quan hệ tình dục. Thuốc nội tiết tố nữ đặt âm đạo thường được sử dụng trong 1 đến 2 tuần đầu mới đặt vòng nâng tử cung để tăng tính chịu đựng và giảm kích ứng đè ép lên mô âm đạo, xói mòn, chảy máu âm đạo.
• Liệu pháp thay thế Estrogen: Liệu pháp thay thế estrogen có thể giúp làm chậm sự suy yếu của các cơ vùng chậu và mô liên kết hỗ trợ tử cung. Có một số tác dụng phụ, chẳng hạn như tăng nguy cơ đông máu, bệnh túi mật và ung thư vú. Bạn cần tham vấn ý kiến bác sĩ để có liệu pháp thay thế estrogen phù hợp hoặc ngưng sử dụng. Tái khám mỗi 03 – 06 tháng nếu dùng nội tiết thay thế.

9. Phòng tránh sa tử cung

• Đừng cố nâng những vật quá nặng để bạn có thể nâng một mình. Ngoài ra, tránh nâng vật nặng quá mức khiến bạn phải cong thắt lưng;
• Trước khi nâng một vật, hãy đảm bảo rằng bạn có một chỗ đứng vững chắc;
• Để nhặt một vật thấp hơn thắt lưng của bạn, hãy bước chân trước chân sau tách ngang bằng vai để trọng tâm giữa 2 chân, giữ thẳng lưng, đồng thời uốn cong đầu gối và hông; 
• Đứng thẳng hoàn toàn mà không bị vặn. Luôn di chuyển bàn chân của bạn về phía trước khi nâng một vật;
• Nếu bạn đang nâng một vật khỏi bàn, hãy trượt vật đó vào mép bàn để bạn có thể ôm sát vào cơ thể. Uốn cong đầu gối của bạn để gần với đồ vật. Dùng chân hỗ trợ nâng vật;
• Để thấp vật cần nâng, đặt bàn chân ở tư thế vững,  có điểm bám, ôm vật sát người, thở ra, siết chặt cơ bụng, hạ thấp người và uốn cong hông và đầu gối của bạn.

10. Sa tử cung có tái phát không?

Hầu hết thời gian, điều trị sa tử cung sau sinh là hiệu quả. Tuy nhiên, đôi khi sa có thể tái phát. Điều này thường xảy ra hơn nếu bạn bị sa cổ tử cung rất nặng, hoặc bạn bị béo phì hoặc phụ nữ trẻ tập thể thao, thể hình nặng. 

Trong hầu hết các trường hợp, triển vọng điều trị rất khả quan khi kết hợp điều trị với thay đổi lối sống (duy trì cân nặng và tập thể dục) để giúp phòng ngừa tái phát. Hãy trao đổi với bác sĩ về bất cứ vấn đề gì bạn gặp phải trong quá trình điều trị để bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp cho bạn.