Ba thao tác chăm bé mẹ có thể xem trước

Có những việc đọc mãi vẫn thấy mơ hồ, nhưng xem một lần là hình dung được. Ba thao tác dưới đây thuộc nhóm đó: chăm rốn, tắm bé và da kề da. Mẹ có thể mở thẳng phần mình đang cần, không phải xem từ đầu.

Module 1 · Chăm rốn

Chuẩn bị

Tay sạch. Một chỗ đặt bé an toàn, đủ sáng. Những thứ cơ sở chăm sóc đã dặn mang theo. Không cần mua thêm dụng cụ gì đặc biệt trước khi được hướng dẫn.

Nguyên tắc chính

WHO (Tổ chức Y tế Thế giới) khuyến nghị chăm rốn theo hướng giữ sạch và giữ khô. Cuống rốn được để thoáng, không băng kín, và được giữ khô tự nhiên cho tới khi rụng.

Ở một số nơi có chỉ định riêng, nhân viên y tế có thể hướng dẫn dùng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng. Đây là chỉ định theo bối cảnh, do chuyên môn quyết định, không phải việc mẹ tự chọn.

Các bước ngắn

1. Rửa tay trước và sau khi chạm vào vùng rốn.
2. Quan sát chân rốn: màu sắc, có ướt không, có mùi không.
3. Giữ vùng rốn khô và thoáng. Gấp mép bỉm xuống dưới cuống rốn để bỉm không chà vào.
4. Nếu rốn dính bẩn, làm sạch theo đúng cách cơ sở chăm sóc đã hướng dẫn, rồi để khô.
5. Để cuống rốn tự rụng. Không kéo, không giật, kể cả khi thấy chỉ còn dính một chút.

Điều không nên làm

• Không bôi bất cứ thứ gì lên rốn nếu chưa được chuyên môn hướng dẫn, kể cả các loại lá, bột hay dung dịch được truyền miệng.
• Không băng kín hoặc quấn chặt quanh rốn.
• Không tự kéo cuống rốn cho rụng sớm.

Khi nào dừng lại và hỏi

Chân rốn đỏ lan ra vùng da quanh rốn, chảy dịch hoặc mủ, có mùi hôi, bé sốt hoặc quấy khác thường. Đây là lúc liên hệ cơ sở chăm sóc, xem bài về dấu hiệu cần hỗ trợ y tế.

Module 2 · Tắm bé

Chuẩn bị

Phòng kín gió, ấm. Nước đã pha sẵn và đã thử nhiệt độ. Khăn khô trải sẵn trong tầm tay. Quần áo và bỉm sạch đặt theo đúng thứ tự sẽ mặc. Chuẩn bị xong hết rồi mới bế bé tới, để không phải rời tay khỏi bé giữa chừng.

Lần tắm đầu tiên không cần vội

WHO khuyến nghị lần tắm đầu tiên nên được trì hoãn tới sau hai mươi bốn giờ kể từ khi sinh. Nếu vì lý do nào đó không thể chờ đủ, vẫn nên trì hoãn ít nhất sáu giờ.

Lý do là giai đoạn ngay sau sinh bé cần giữ ấm và ổn định thân nhiệt, và lớp màng tự nhiên trên da bé có vai trò bảo vệ. Đây là việc diễn ra tại cơ sở sinh, mẹ không cần quyết định một mình.

Các bước ngắn

1. Kiểm tra nhiệt độ nước bằng cách cơ sở chăm sóc đã hướng dẫn, trước khi đặt bé xuống.
2. Luôn giữ một tay đỡ đầu và cổ bé.
3. Rửa từ vùng sạch tới vùng ít sạch hơn, mặt trước rồi mới tới thân.
4. Tắm nhanh, không kéo dài. Bé mất nhiệt nhanh hơn người lớn nhiều.
5. Lau khô ngay, đặc biệt các nếp gấp, rồi mặc đồ.

Điều không nên làm

• Không bao giờ rời tay khỏi bé trong lúc bé đang ở trong nước, dù chỉ một giây để với lấy thứ gì.
• Không tắm khi bé đang đói, đang rất buồn ngủ, hoặc ngay sau một cữ bú no.
• Không ngâm vùng rốn khi cuống rốn chưa rụng, trừ khi cơ sở chăm sóc hướng dẫn khác.
• Không dùng thêm sản phẩm nào lên da bé nếu chưa được hướng dẫn.

Khi nào dừng lại và hỏi

Bé lạnh run, môi hoặc da đổi màu, bé lả đi hoặc khóc theo kiểu khác hẳn mọi khi. Dừng tắm, ủ ấm bé và liên hệ cơ sở chăm sóc.

Module 3 · Da kề da

Da kề da là gì

Bé chỉ mặc bỉm, được đặt nằm sấp trực tiếp lên ngực trần của mẹ, rồi cả hai được phủ ấm bên ngoài. Đầu bé nghiêng một bên, mặt và mũi luôn nhìn thấy được.

Vì sao được khuyến khích

WHO khuyến nghị bé được da kề da với mẹ trong giờ đầu sau sinh, để giữ ấm và để hỗ trợ bé bắt đầu bú. Da kề da cũng là nền tảng của phương pháp chăm sóc bà mẹ Kangaroo dành cho trẻ sinh non hoặc nhẹ cân, và được khuyến khích để giữ ấm cho mọi trẻ sơ sinh.

Các bước ngắn

1. Mẹ ngồi hoặc nằm ở tư thế dựa, thoải mái, có điểm tựa lưng.
2. Đặt bé nằm sấp trên ngực mẹ, chỉ mặc bỉm.
3. Xoay đầu bé nghiêng một bên, kiểm tra mũi và miệng bé không bị che.
4. Phủ chăn ấm lên lưng bé, chừa mặt bé ra ngoài.
5. Giữ tư thế lâu tuỳ sức mẹ. Khi mẹ buồn ngủ, nhờ người khác bế bé hoặc đặt bé xuống chỗ ngủ an toàn.

Điều không nên làm

• Không để mặt bé áp vào ngực hoặc bị chăn che khuất.
• Không da kề da khi mẹ đang rất buồn ngủ mà không có ai bên cạnh.
• Không ép kéo dài khi mẹ đau hoặc mệt. Người thân cũng có thể da kề da với bé.

Khi nào dừng lại và hỏi

Bé thở có vẻ khác thường, da hoặc môi đổi màu, bé lả đi. Đưa bé ra tư thế an toàn và gọi hỗ trợ ngay.

Cách dùng ba module này

Mẹ có thể xem trước ở tuần cuối thai kỳ để đỡ bỡ ngỡ, rồi xem lại đúng lúc cần. Video không tự phát, luôn có phụ đề và có bản tóm tắt bằng chữ cho mẹ nào không tiện mở tiếng.

Nguồn tham khảo chính: WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), Recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience (2022) và các khuyến nghị về chăm sóc trẻ sơ sinh, gồm chăm rốn sạch và khô, trì hoãn lần tắm đầu tiên, và da kề da trong giờ đầu sau sinh.